2025-12-26-ны энэ дугаарт бид хиймэл оюун ухаан (ХОУ)-ыг сургалт, ажил хайлт, бизнесийн автоматжуулалтдаа хэрхэн ашиглах вэ гэдэгт илүү бодлоготой хандах тухай ярилцана. Оюутнууд ХОУ-д хэт найдаж "оюуны булчингаа" сулруулахгүй байх, 2025 оны ажлын зах зээлд өрсөлдөхөд шаардлагатай ур чадвар, стратегиа төлөвлөх, мөн ёс зүйтэй, хариуцлагатай ХОУ-ын программ, автоматжуулалтын систем бүтээх хэрэгслүүдийг онцолж байна. Disruptor Ai Lab нь "Хиймэл оюун ухаан Монголд хөгжихийн төлөө. Далайд дусал нэмэр!" гэсэн эрхэм зорилгын хүрээнд оюутан, бизнес эрхлэгчдэд практик шийдэл, сургалтын хөтөлбөрөөр дэмжлэг үзүүлэхийг зорьж байна.
ХОУ-ын ертөнцөд танин мэдэхүйн сулралтын аюул
ChatGPT зэрэг ХОУ-ын хэрэгслүүд оюутнуудын өдөр тутмын сургалтын гол туслах болж буй энэ үед "богино хугацааны үр ашгийн төлөө урт хугацааны сэтгэн бодох чадвараа алдаж байна уу?" гэх асуулт хурцаар тавигдаж байна. Олон судлаач энэ үзэгдлийг "танин мэдэхүйн атрофи" буюу хийх ёстой оюуны ажлаа машинд даатгаснаас болж шүүмжлэлтэй сэтгэх, асуудал шийдэх чадвар сулрах эрсдэл гэж тайлбарлаж байна. MIT-ийн судалгаанд EEG хэмжилт ашиглахад эсээ бичихдээ ХОУ ашигласан оролцогчдын тархины танин мэдэхүйн идэвх буурч, өөрийн бичсэн зүйлээ эргэн санах чадвар ХОУ ашиглаагүй бүлгээс доогуур гарч, суралцах чадвар сулрах магадлалтайг анхааруулсан байдаг. Carnegie Mellon их сургууль, Microsoft-ийн хамтарсан 300 гаруй цагаан захт ажилтны судалгаагаар мөн ХОУ-д хэт их итгэдэг хүмүүс бодит шүүмжлэл, шинжилгээ хийхдээ бага хүч гаргаж, урт хугацаанд автоматжуулалтад хэт найдах хандлагатай байгааг харуулжээ. Лондонгийн University College London-ийн профессор Уэйн Холмес эмнэлгийн салбар дахь туршлагыг жишээ татан, ХОУ-ын тусламж зарим эмчийн оношлогоог сайжруулсан ч нөгөөд нь үндсэн сэтгэхүйгээ "гадаад" системд даатгах зан төлөв бий болгон ур чадварыг нь доройтуулах эрсдэлтэйг анхааруулдаг. Түүний хэлснээр оюутны ажил ХОУ-ын ачаар илүү сайн харагдаж болох ч "жинхэнэ суралцахуйн чанар муудсан" байж болзошгүй. Гарц нь ХОУ-ыг хорих бус, зөв стратегиар ашиглах явдал юм. OpenAI өөрөө ч ChatGPT-г даалгавраа хийлгэдэг бус, ойлголтыг задалж тайлбарладаг, асуултад хариулах "хувийн туслах багш" хэлбэрээр ашиглахыг зөвлөж байна. Оюутан, мэргэжилтнүүдийн хувьд хиймэл оюун ухаан гэж юу вэ, хиймэл оюун ухаан ашиглахдаа хэрхэн шүүмжлэлтэй уншиж, асуулт асууж, өөрийн шийдэлтэй харьцуулж, тархины "булчингаа" идэвхтэй ажиллуулах вэ гэдэг нь урт хугацааны давуу тал болно.
2025 оны ажлын зах зээл: Сонгон шалгаруулалт ба стратегийн эрин
2025 оны олон улсын ажлын зах зээл өмнөх "үүрэггүй өсөлтийн" үеэс эрс өөр болж, ажил олгогчид илүү сонгомол, болгоомжтой хандсан жил байлаа. Forbes-ийн дүн шинжилгээгээр ажилд авах журам удааширч, шалгуур чангарсан тул гаднаас нь харахад олон зар, ярилцлага өрнөж байгаа ч бодитоор цөөн хүн ажилд орж байсан. Энэ өөрчлөлтөд тарифын бодлогоос шалтгаалсан эдийн засгийн тодорхойгүй байдал, хиймэл оюун ухааны хурдтай нэвтрэлт, засгийн газрын ажил зогсолтоос шалтгаалсан хөдөлмөрийн зах зээлийн албан статистикийн тасалдал зэрэг хүчин зүйл нөлөөлжээ. АНУ-д 2025 оны эхний дөрвөн сард 575,000 орчим ажлын байр шинээр нэмэгдсэн нь өмнөх оны дундажтай харьцуулахад сард 30,000-аар бага, ажилгүйдлийн түвшин 11 дүгээр сард 4.6% хүрсэн байна. Robert Half-ийн судалгаагаар ажил олгогчдын 93% нь ажилд авах процесс хоёр жилийн өмнөхөөс илүү урт, төвөгтэй болсон гэж хариулжээ. Энэ орчинд оюутан, төгсөгчид, ажил горилогчид ямар ч ажилд яаран орохоос илүү, урт хугацааны өсөлтөө дэмжих, ХОУ-ын автоматжуулалт их ашиглагдахгүй, эсвэл эсрэгээрээ ХОУ-тай хамт ажиллах чадвар шаарддаг чиглэлд стратегиар зорилтот хайлт хийх нь чухал болж байна. Нэгдүгээрт, ХОУ олон салбарт "эхний шүүлтүүр" болж буй. Код бичих, хэрэглэгчийн дэмжлэг, контент бүтээх зэрэг эхлэл түвшний ажлууд автоматжуулалт, хиймэл оюун ухааны программ-аар их хэмжээгээр хөнгөвчлөгдөж байгаа тул эдгээр чиглэлээр ажиллахыг хүсэж буй оюутнууд ХОУ ашиглах ур чадвар, ноу-код автоматжуулалтын системүүдтэй ажиллах туршлага зайлшгүй эзэмших шаардлагатай болж байна. Хоёрдугаарт, ажил олгогчид дипломоос илүү бодит ур чадвар, хэмжигдэхүйц үр дүнг илүүд үзэж байна. Өөрийн CV, LinkedIn профайлаа хиймэл оюун ухаан ppt, хиймэл оюун ухаан ашиглах бодит төслүүд, тоон үзүүлэлт бүхий амжилтуудаар баяжуулж, ATS зэрэг ХОУ-д суурилсан шүүлтүүрийг туулах түлхүүр үгсээр оновчлох нь өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлнэ. Гуравдугаарт, хөдөлмөрийн зах зээлийн савлагааг даван туулахын тулд ажилгүйдлийн даатгал, сургалтын зээл, сургалтын төлбөрийн буцалтгүй тусламж зэрэг "аюулгүйн дэр" механизмыг сайн мэдэж, идэвхтэй ашиглах нь чухал. Дөрөвдүгээрт, өөрчлөлтөд хурдан дасан зохицох нь хамгийн том давуу тал болж байна: эрэлттэй салбар (эрүүл мэнд, боловсрол, ХОУ-ын шийдэлтэй уялдсан бизнесийн удирдлага гэж юу вэ гэх мэт), гэрээт болон remote ажлууд, сүлжээ харилцаа, ментор олох зэрэг нь Монголын оюутнуудад ч адилхан хамааралтай стратеги юм.
Ёс зүйтэй ХОУ аппликейшн, автоматжуулалт бүтээх хэрэгслүүд
Бизнес, төр, боловсролын байгууллагууд хиймэл оюун ухаан монголд, дэлхий даяар өргөн нэвтэрч буй энэ үед зөвхөн "ажиллах" бус ёс зүйтэй, шударга, тайлбарлагдахуйц ХОУ-ын систем бүтээх шаардлагатай тулгарч байна. Ёс зүйг зөвхөн бодлогын баримт бичигт бус, өдөр тутмын хөгжүүлэлт, автоматжуулалтын системдээ суулгах боломжтой төрөлжсөн хэрэгслүүд аль хэдийн бий болсон. Хөгжүүлэгч, дата шинжээчдийн хувьд нээлттэй эхийн олон хэрэгсэл гарааны сайн цэг болдог. Жишээ нь IBM-ийн AI Fairness 360 (AIF360) нь 70+ шударга байдлын метрик, олон төрлийн bias бууруулах алгоритм агуулж, санхүү, ажилд авах зэрэг салбар дахь ХОУ-ын загваруудыг системтэй үнэлэх боломж олгодог. Google-ийн What-If Tool нь код бага бичиж, харааны интерфейсээр загварын зан төлөв, тэгш бус байдлыг янз бүрийн өнцгөөс туршиж харах боломж олгодог тул сургалтын төв, сургалтын байгууллагын гүйцэтгэлийн үнэлгээ хийхэд ч ашиглаж болно. Microsoft Responsible AI Toolbox нь загварын алдаа, тайлбарлагдах байдал, шударга байдлыг нэг дороос харах удирдлагын самбар хэлбэрийн шийдлээр хангадаг. Томоохон байгууллагууд олон ХОУ-ын системийг зэрэг ажиллагаанд оруулахдаа тусгай засаглал, хяналтын платформ ашиглаж байна. Credo AI нь байгууллагын түвшинд ХОУ-ын бодлого, стандарт, зохицуулалтын шаардлагыг (жишээ нь EU AI Act) төслүүдтэй холбож, баримтжуулалтыг автоматжуулах бол Fiddler AI нь production орчинд ажиллаж буй загварын гүйцэтгэл, өгөгдлийн өөрчлөлт, боломжит хазайлт, эрсдэлийг тасралтгүй мониторинг хийхэд тусалдаг. Үүлэн үйлчилгээ үзүүлэгчид ч өөрийн платформдоо ёс зүйн модуль суулгаж байгаа бөгөөд Amazon SageMaker Clarify нь AWS дээрх загваруудад bias илрүүлэх, тайлбар гаргах үйлдлийг шууд ажлын урсгалд нэгтгэдэг. Хамгийн чухал нь хаа нэгтээ эхлэх: энгийн ёс зүйн чеклист, дата-г харах дүрэм гаргах, эсвэл дээрх нээлттэй хэрэгслүүдийн аль нэгийг турших замаар байгууллага, стартап, сургалтын төвүүд бизнесийн санаа, бизнес төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлэхдээ "хариуцлагатай инноваци"-ийн суурийг тавьж чадна. Ингэснээр хиймэл оюун ухааны программ дээрээ үндэслэн автоматжуулалтын систем, агентуудаа бүтээхдээ хэрэглэгчид, суралцагчид, түншүүдийнхээ итгэлийг олж, урт хугацааны өрсөлдөх давуу тал бүрдүүлэх боломжтой.
Дээрх гурван сэдэв нэг чухал мессежийг өгч байна: ХОУ нь оюутнуудын тархийг сулруулах бус, харин зөв хэрэглэвэл илүү ухаалаг суралцах, илүү стратегитай карьер төлөвлөх, илүү ёс зүйтэй, тогтвортой бизнесийн автоматжуулалтын систем бүтээх хүчирхэг хөшүүрэг юм. Disruptor Ai Lab брэндийн хувьд бид жижиг, дунд бизнесүүдэд үйлдвэрлэлд бэлэн ХОУ-ын агент, автоматжуулалтын шийдэл нэвтрүүлэхээс гадна код бичих шаардлагагүйгээр хиймэл оюун ухаан ашиглахыг хүссэн оюутан, мэргэжилтнүүдэд зориулсан онлайн сургалтын хөтөлбөрөөр дамжуулан "технологийн айдас"-ыг багасгаж, өөртөө итгэх итгэл, шинэ карьерын боломжийг нээхийг зорьж байна. Хэрэв та ХОУ-ын сургалт, автоматжуулалтын үйлчилгээ, бизнес өртөө, хамтын нийгэмлэгийн талаар илүү их мэдээлэл авахыг хүсвэл манай ХОУ chatbot-тай холбогдож, өөрийн зорилгод тохирсон дараагийн алхмаа тодорхойлоорой.
Эх сурвалжууд
- AI Magazine – Top 10: Ethical AI Tools
- Caliber – AI use raises concerns over learning, critical thinking, studies find
- Dialzara – 15 Best Ethical AI Tools for Bias Detection, Governance & Compliance in 2025
- Digital Watch – Is AI making us mentally lazy?
- Forbes – A Look Back On The 2025 Job Market And How To Prepare For 2026
- NicheTech Solutions – Ethics in AI Development: Building Responsible Business Applications
- BBC News – How AI tools might be weakening our brains
- Reddit – The Job Market Is Worsening. AI Is 'Part of the Story'
- The Argument – Don't get fancy with your labor market fixes for AI