2026-01-02-ны энэ өдөр бид ХОУ-ын боловсрол, ирээдүйн ухаалаг үйлдвэр, мөн хүний бүтээлч сэтгэлгээний үнэ цэнийг нэгтгэн харж байна. Дижитал эрин үед хиймэл оюун ухаан ашиглах чадвар, автоматжуулалтын системүүдийг ойлгох ур чадвар, түүнтэй уялдсан бүтээлч сэтгэлгээ нь оюутан, залуу мэргэжилтнүүд болон бизнес эрхлэгчдийн хувьд цөм компетенц болж байна. Disruptor Ai Lab нь “Хиймэл оюун ухаан Монголд хөгжихийн төлөө. Далайд дусал нэмэр!” уриан дор ХОУ-ын автоматжуулалт, сургалтын экосистемийг бүтээхээр зорьж буй тул дараах гурван сэдэв манай эрхэм захиалагч танд стратегийн чиглэл өгөх болно.
ХОУ-ын боловсролын тэсрэлт: Элсэлтийн өсөлтөөс сургалтын шинэ загвар руу
Сүүлийн жилүүдэд хиймэл оюун ухаан гэж юу вэ, яаж ашиглах вэ гэсэн сонирхол дэлхий даяар огцом өсч, ХОУ-ын сургалтын хөтөлбөр, сургалтын төвүүдийн эрэлт урьд өмнө байгаагүйгээр нэмэгдэж байна. Coursera зэрэг онлайн платформууд дээр генератив ХОУ-ын (GenAI) сургалтанд бүртгүүлэгчдийн тоо 2024 онд 2023 онтой харьцуулахад 1060%-иар өссөн бөгөөд 2023 онд минут тутамд нэг хүн бүртгэгдэж байсан бол 2024 онд энэ хэмнэл дөрөв дахин хурдасжээ. Үүний зэрэгцээ уламжлалт их, дээд сургуулиудын түвшинд ч хиймэл оюун ухаан мэргэжил, тусгай хөтөлбөрүүд эрс нэмэгдэж, зарим сургуульд нийт компьютерийн шинжлэх ухааны элсэлт буурч байхад ХОУ-ын чиглэл дангаар өсөж байна. Гэвч энэ “элсэлтийн тэсрэлт” нь нэг том зөрүүг ил гаргаж байна: ХОУ-ын хэрэглээ өргөн болсон ч ХОУ-ын практик ур чадвар, ялангуяа AI oversight & governance буюу ХОУ-ын хяналт, бодлого, ёс зүйн удирдлагын чадвартай мэргэжилтэн ховор хэвээр. Судалгаагаар оюутнуудын 80–90% нь өдөр тутам хиймэл оюун ухааны программ ашигладаг ч ажил олгогчид бодит төсөл дээр ажиллах, системийн сөрөг нөлөөг хянах, өгөгдлийн хамгаалалт, хариуцлагатай хэрэглээг удирдах чадвартай хүн олж авахад хүндрэлтэй байна. Тиймээс сургалтын байгууллагууд “бэлтгэсэн хариуг унших” түвшнээс “төслөөр хийж сурах, бодит бизнес асуудлыг шийдэх” түвшинд сургалтын төлөвлөгөөгөө эрс шинэчлэх шаардлагатай болжээ. Мөн сургалтын системийн түвшинд өөрчлөлт хурдасч байна. Сургууль, их дээд сургуулиуд багш бүр өөрийнхөөрөө туршиж үздэг задгай байдлаас татгалзаж, байгууллага буюу “district-wide” түвшинд нэгдсэн бодлогоор, баталгаатай үр дүнтэй ХОУ-ын автоматжуулалтын систем, сургалтын шийдэл рүү шилжих хандлагатай байна. Үүний зэрэгцээ сонгодог 4 жилийн дипломын үнэ цэнийг эргэн харж, богино хугацаанд тодорхой чадвар эзэмшүүлэх, ажилтай шууд холбосон сургалтын байгуулага, сургалтын гэрээ, сургалтын зээл, сургалтын төлбөрийн буцалтгүй тусламж гэх мэт шинэ санхүүжилтийн механизмыг эрэлхийлж байна. Өнөөдөр “ХОУ-ын бичиг үсэгтэй байх” буюу хиймэл оюун ухаан ашиглах суурь чадвар нь компьютерийн анхан шатны мэдлэг шиг л үндсэн боловсролын нэг хэсэг болж байгаа бөгөөд Монголын оюутнууд, бизнес эрхлэгчид энэ давалгаанд хоцролгүй нэгдэх нь чухал.
Өндөр технологийн үйлдвэрлэл ба автоматжуулалтын ирээдүйн мэргэжлүүд
Дэлхийн үйлдвэрлэлийн салбар уламжлалт “гар ажиллагаатай үйлдвэр”-ээс ухаалаг, өгөгдөлд суурилсан, бүрэн автоматжуулалтын систем бүхий “ир factories”-ийн үе рүү шилжиж байна. Робот техник, хиймэл оюун ухааны программ, үйлдвэрлэлийн өгөгдлийн аналитик нь бизнесийн зардлыг бууруулж, чанарыг тогтмол барих, алдааг эрт илрүүлэх гол зэвсэг болжээ. Manufacturing USA-ийн тооцооллоор зөвхөн АНУ-д л гэхэд ирэх 10 жилд дэвшилтэт үйлдвэрлэлийн чиглэлээр 3.8 сая ажлын байр бий болох төлөвтэй байгаа нь энэ салбар дахь автоматжуулалтын инженер, роботын мэргэжилтнүүдийн эрэлт ямар өндөр байгааг харуулж байна. O*NET-ийн тодорхойлсон Advanced Manufacturing career cluster нь Инженерчлэл, Үйлдвэрлэлийн автоматжуулалт, Индустрийн машин механизм, Робот техник, Аюулгүй байдал ба чанарын баталгаажуулалт зэрэг дэд салбаруудыг багтаадаг. Эндээс роботын инженер, мехатроник техникч, ухаалаг үйлдвэрлэл ба автоматжуулалтын менежер зэрэг мэргэжлүүд онцгой эрэлттэй байна. Томоохон компаниуд бүтэн үйлдвэр, бүтэн шугамын ХОУ-ын автоматжуулалтын архитектур төлөвлөх, өгөгдөлд суурилсан шийдвэр гаргалтыг удирдах “Smart Manufacturing & Automation Leader” түвшний албан тушаалтнуудыг аль хэдийн эрж хайж эхэлсэн нь үүний нотолгоо юм. Энэ том эрэлтэд нийцүүлэхийн тулд олон нийтийн ба хувийн хэвшлийн хамтарсан санаачилгууд хүчтэй явагдаж байна. Жишээ нь, ARM Institute ба 300 гаруй түнш байгууллагуудын хамтран хөгжүүлсэн RoboticsCareers.org платформ нь автоматжуулалт, роботын чиглэлээр ажил хайгч, ажил эрхлэгч, үйлдвэрлэгч企業үүдийг холбож, тохирох сургалтын төв, сургалтын хөтөлбөрүүдийг шууд санал болгодог анхны үндэсний систем болсон. Мөн Manufacturing USA-аас боловсруулсан 2025 Advanced Manufacturing Occupation and Competency Framework нь тухайн ажлын байр бүрд шаардлагатай нарийн ур чадварыг тодорхой “нэг хэлээр” илэрхийлж, ажил олгогч, ажил хайгчдыг илүү оновчтой уялдуулах боломж бүрдүүлж байна. Монголын хувьд энэ бол стратегийн боломж юм. Эрдэс баялаг, боловсруулах үйлдвэрлэл, логистик, хөдөө аж ахуй зэрэг салбаруудад ухаалаг автоматжуулалтын систем нэвтрүүлэхэд робот техник, өгөгдөлд суурилсан шийдэл зайлшгүй хэрэгтэй. Оюутнууд, залуу мэргэжилтнүүд ХОУ-ын автоматжуулалт гэж юу вэ, ямар карьерын замналууд байна, ямар сургалтын байгууллага, сургалтын төлөвлөгөө, сургалтын хөтөлбөрөөр дамжуулан энэ салбарт бэлтгэгдэж болохыг эртнээс судалж, өөрийн “ир factories”-ийн мэргэжилтний карьерын зураглалыг гаргах нь чухал.
Хүний бүтээлч оч: ХОУ орлуулж чадахгүй гол давуу тал
Хиймэл оюун ухаанаар зураг бүтээх, текст бичүүлэх, бизнесийн санаа жагсаалтаар гаргуулах нь одоо аль хэдийн өдөр тутмын хэвийн үзэгдэл болсон. Гэсэн ч “жинхэнэ бүтээлч байдал” гэдэг ойлголтын гол цөм нь дата биш, хүний амьдрал, мэдрэмж, утга учир дээр тулгуурладаг. ХОУ бол өнгөрсөн өгөгдлөөс хэв маяг, хослолыг гаргаж буй статистик машин; харин хүн бол өөрийн үнэт зүйл, зорилго, соёлын контекст дээр тулгуурлан “ямар санаа үнэ цэнтэй вэ?” гэдгийг шийддэг оролцогч юм. Судлаачид ХОУ-ын креатив гаргалт дундаж түвшиндээ олон хүнийг гүйцэж магадгүй ч хамгийн дээд түвшний хүний бүтээлч ажиллагааг гүйцэхэд хол байгаа гэдгийг онцолдог. Учир нь машин “юуг хийх нь утгатай, юунд санаа тавих нь чухал” гэдгийг өөрөө шийддэггүй, санаачилга гаргадаггүй. Хүн харин бухимдал, сониуч зан, гайхшрал зэрэг сэтгэл хөдлөлөө даган “яах вэ, яаж өөрөөр хийж болох вэ?” гэсэн асуултаас шинэ санаагаа төрүүлж, түүнийгээ бодит ертөнцөд хэрэгжүүлэх эрмэлзэл, зориг гаргадаг. Иймээс ирээдүйн ХОУ-гийн ертөнцөд гол асуулт нь “ХОУ хүнийг орлох уу?” биш, харин “ХОУ хүний бүтээлч байдлыг хэрхэн өсгөх вэ?” байх ёстой. Дэлхийн эдийн засгийн чуулган зэрэг байгууллагууд ХОУ-ыг хүний бүтээлч чадварыг дэмжих, өргөжүүлэх хэрэгсэл хэлбэрээр ашиглахыг санал болгодог. Жишээлбэл, оюутнууд ХОУ-ыг анхны санаа цуглуулах, эхний ноорог гаргах, өгөгдлийн дүн шинжилгээ автоматжуулахад ашиглаж болох ч эцсийн шийдвэр, ялгарал, “брэндийн өнгө аяс”-ыг хүмүүс өөрсдөө тодорхойлох ёстой. Хэрэв бид бүхнийг ХОУ-д даатгавал агуулга, шийдлүүд аажмаар нэг хэвийн, ялгаралгүй болж, бизнесийн өрсөлдөх чадвар, хувь хүний бүтээлч булчин сулрах эрсдэлтэй. Монголын оюутнууд, бизнес эрхлэгчдийн хувьд энэ нь нэг чухал сургамжтай: ХОУ, автоматжуулалтын системүүдийг бүрэн дүүрэн ашиглахын зэрэгцээ “яагаад энэ ажлыг хийж байна вэ, ямар үнэ цэнийг бүтээж байна вэ?” гэсэн хүний асуултаа алдах ёсгүй. Ингэснээр хиймэл оюун ухаан монголд зөв, хариуцлагатай хөгжиж, хүний бүтээлч очийг улам тодруулсан туслах хэрэгсэл болж чадна.
Дээрх гурван чиг хандлага нь нэг том дүр зургийг харуулж байна: ХОУ-ын сургалт, автоматжуулалт, хүний бүтээлч сэтгэлгээ гурвын огтлолцолд л ирээдүйн өндөр үнэ цэнтэй мэргэжил, бизнесийн санаа, бизнес төлөвлөгөө, шинэ төрлийн бизнесийн сургууль, бизнес өртөө үүснэ. Disruptor Ai Lab-ийн хувьд бид үйлдвэрлэлд бэлэн ХОУ-ын автоматжуулалтын шийдлүүдээр жижиг, дунд бизнесүүдийг дэмжихийн зэрэгцээ код бичих шаардлагагүй сургалтын хөтөлбөрөөр дамжуулан оюутан, залуусыг ХОУ-ын практик мэргэжилтэн болгон бэлтгэх зорилготой. Хэрэв та өөрийн сургалтын төлөвлөгөөгөө боловсруулж, ХОУ-тай холбогдсон карьерын замналаа тодорхойлохыг хүсэж байвал манай ХОУ chatbot-оос сургалтын мэдээлэл аваарай. Харин бизнесийн үйл ажиллагаагаа автоматжуулж, зардлаа бууруулж, урт хугацаанд өрсөлдөх чадвараа нэмэгдүүлэх хүсэлтэй бол бидэнтэй холбогдон ХОУ-ын автоматжуулалтын зөвлөгөө, туршилтын төслийн талаар ярилцана уу. "Хиймэл оюун ухаан монголд" хөгжих энэ мөчид бид бүгд далайд дусал нэмэр болох боломжтой.
Эх сурвалжууд
- Arkaro – AI vs Human Creativity: What Does the Yale Research Actually Say?
- Forbes – Gen Z And Millennials Are Racing To Upskill In AI
- Fordham Institute – Some predictions about AI in education for 2026
- Manufacturing USA – Manufacturing Workforce Development
- O*NET – Advanced Manufacturing Career Cluster
- Stefan Bauschard (Substack) – 2026 Emerging Trends: Rapid Acceleration
- Texas Instruments Careers – Smart Manufacturing & Automation Leader
- The Center Square – Survey: Students rely on AI, but businesses seek more skills
- eWeek – AI Majors Surge Nationwide
- LinkedIn – Creativity, Education & AI Podcast Episode